اگر دردهای لگنی، تغییرات در چرخه قاعدگی یا احساس سنگینی در قسمت پایینی شکم را تجربه میکنید، ممکن است دچار کیست تخمدان باشید. البته وجود این علائم همیشه به معنی وجود کیست نیست و از طرفی در بسیاری از موارد ممکن است کیست هیچ علامتی ایجاد نکند. پس باید از کجا بفهمیم کیست داریم؟ اگر شما نیز با این سوال مواجه هستید، این مقاله از کلینیک دکتر شراره مقصودی برای شماست. ما در این مقاله بررسی میکنیم کیست تخمدان چیست، ممکن است با چه علائمی همراه باشد و چگونه باید آن را تشخیص داد. همچنین راهکارهای درمان و کنترل این عارضه را مرور میکنیم تا شما دید جامعتری نسبت به آن داشته باشید.
چگونه بفهمیم کیست تخمدان داریم؟
پیش از آنکه به این سوال پاسخ دهیم که باید چگونه بفهمیم کیست تخمدان داریم، ابتدا لازم است با خود کیست تخمدان آشنا شویم. کیست تخمدان به کیسهای گفته میشود که در داخل تخمدان یا روی سطح آن ایجاد میشود و معمولا حاوی یک نوع مایع است. در حقیقت اگر چرخه قاعدگی بهدرستی پیش نرود و فولیکول به جای آزاد کردن تخمک یا کوچک شدن پس از تخمکگذاری بزرگ تر شود، کیست به وجود میآید. اما چطور باید وجود آن را تشخیص داد؟ آیا میتوان هر بینظمیای را در قاعدگی نشان وجود کیست دانست؟
مهمترین نکتهای که باید به آن توجه داشته باشید، این است که تنها با توجه به درد یا علائم ظاهریای مثل اختلال در نظم چرخه قاعدگی نمیتوان به قطع گفت که فرد کیست دارد. بسیاری از کیستها بدون علامت هستند و ممکن است حتی به طور اتفاقی و در حین سونوگرافی برای یک مشکل دیگر شناسایی شوند.
پس قطعیترین راه برای اینکه بفهمیم کیست داریم یا نه، انجام سونوگرافی و چکاپهای منظم است. پزشک شما اگر به وجود کیست مشکوک شود، احتمالا ابتدا درباره علائمی مثل درد، وضعیت قاعدگی و سابقه پزشکی سوال میپرسد و بعد از معاینه، سونوگرافی لگن را برایتان تجویز میکند. این نوع تصویربرداری مهمترین روش تشخیص کیست است و در آن اندازه، محل و حتی مایعدار یا جامد بودن کیست مشخص میشود.
البته در برخی موارد نیز ممکن است پزشک به صلاحدید خود آزمایش خون، تست بارداری یا بررسی نشانگرهایی مثل CA-125 را توصیه کند. به خاطر داشته باشید که بالا بودن این نشانگر بهتنهایی به معنی وجود یک مشکل بزرگ نیست و این آزمایش باید در کنار نتایج تصویربرداری و معاینات مورد بررسی و تفسیر قرار بگیرد.
علائم کیست تخمدان چیست؟
یکی از سوالات متداول این است که کیست چه علائمی دارد؟ برای جواب به این سوال باید نوع، اندازه و محل کیست را در نظر گرفت و همچنین به خاطر داشت که در بسیاری از موارد کیست ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد. اما با این حال، کیستهای بزرگتر یا کیستهایی که به پارگی یا پیچخوردگی دچارهستند، معمولا علائم واضحی را به همراه دارند که شناخت این علائم به تشخیص زودتر کیست کمک خواهد کرد.
علائمی مثل درد مبهم یا تیز در قسمت پایین شکم و لگن، احساس فشار یا سنگینی در شکم، نفخ و احساس پری شکم، درد هنگام برقراری رابطه جنسی، تغییر در الگوی قاعدگی، خونریزی شدیدتر یا نامنظم، تکرر ادرار در صورت فشار کیست بر مثانه، احساس فشار یا مشکل هنگام دفع مدفوع، احساس سیری زودهنگام در برخی موارد و دشواری در بارداری در بعضی شرایط ممکن است نشانی از وجود کیست باشند.
علائم کیست تخمدان راست
اگر به کیست تخمدان راست مبتلا باشید، احتمالا درد یا احساس فشار بیشتری در قسمت پایین راست شکم احساس خواهید کرد. این درد ممکن است مداوم باشد یا به صورت درد تیز و مقطعی خود را نشان دهد.
علائم کیست تخمدان چپ
کیست تخمدان چپ نیز میتواند احساس درد و سنگینی خاصی را در قسمت پایین چپ شکم ایجاد کند و همچنین معمولا با نفخ، احساس فشار لگنی و درد در رابطه جنسی همراه است.
کیست تخمدان چپ نیز ممکن است باعث درد یا احساس سنگینی در قسمت پایین سمت چپ شکم شود. برخی افراد ممکن است نفخ، احساس فشار لگنی یا درد هنگام رابطه جنسی را نیز تجربه کنند.
علائم کیست تخمدان بزرگ
هرچه کیست تخمدان بزرگتر باشد، احتمال اینکه بتواند بر اندامهای داخلی اطراف خود فشار بیاورد بیشتر است. در این صورت ممکن است شما احساس پری، سنگینی شکم، نفخ، درد لگنی، تکرر ادرار و مشکلات دفع را تجربه کنید.
همچنین متاسفانه کیستهای بزرگ احتمال پیچخوردگی تخمدان را افزایش میدهند. این حالت عموما با درد شدید و ناگهانی همراه است و میتواند علائمی مثل تهوع و استفراغ نیز ایجاد کند. در چنین شرایطی باید فورا به پزشک مراجعه نمایید.
علائم کیست تخمدان بدخیم (تخمدان سرطانی)
پیش از هرچیزی باید بگوییم که کیست تخمدان همیشه سرطانی نیست و نباید هر نوع کیستی را بدخیم تصور کرد. با این حال برخی از تودههای تخمدانی ممکن است ماهیت بدخیم داشته باشند. احتمال بروز این نوع کیست معمولا در سنین بعد از یائسگی بیشتر است.
کیست بدخیم میتواند با علائمی مثل نفخ مداوم، احساس فشار و درد در لگن، سیری زودرس، تغییرات مداوم در وضعیت دفع و ادرار و تغییرات غیر معمول شکم همراه باشد.
چه کسانی دچار کیست تخمدان میشوند؟
حالا که میدانیم باید چگونه بفهمیم کیست داریم، بهتر است به این سوال پاسخ دهیم که اصلا چه کسانی ممکن است به این عارضه دچار شوند؟ کیست در سنین مختلف امکان بروز دارد؛ اما کیستهای عملکردی معمولا در سالهای باروری و در ارتباط با چرخه قاعدگی ایجاد میشوند. افرادی که سابقه داشتن کیست را دارند یا دچار اختلالات هورمونی هستند، بیشتر در معرض ابتلا به این بیماری هستند. همچنین مصرف برخی داروهای تحریککننده تخمکگذاری، ابتلا به اندومتریوز و برخی عفونتهای شدید لگنی نیز احتمال ابتلا را افزایش میدهند.
تشخیص و درمان کیست تخمدان
برای درمان کیست، اینکه فقط بدانیم باید چگونه بفهمیم کیست داریم، کافی نیست و تشخیص به تنهایی نمیتواند مشکل را حل کند. درمان کیست به عواملی مثل سن، وضعیت یائسگی، ظاهر، اندازه کیست بستگی دارد. بنابراین نمیتوان برای همه افراد یک نسخه ارائه کرد.
یکی از کیست های شایع سندرم تخمدان پلیکیستیک یا PCOS است علائم آن میتواند بینظمی قاعدگی، اختلال در تخمکگذاری باشد و مسیر درمان متفاوتی دارد. برای آشنایی با روش های کنترل و درمان سندرم تخمدان پلی کیستیک میتوانید مطالب اختصاصی این موضوع را مطالعه کنید.
در موارد بسیاری اگر پزشک تشخیص بدهد که کیست کوچک و بدون علامت است، ممکن است درمان فوری را ضروری نداند و به شما پیشنهاد کند که در یک بازه زمانی دیگر مجددا سونوگرافی انجام دهید تا وضعیت کیست پایش شود. این روش به پزشک اجازه میدهد که در طول زمان متوجه شود آیا کیست کوچک شده، از بین رفته یا نیاز به درمان جدی دارد.
در صورتی که نیاز به درمان جدی وجود داشته باشد، پزشک متخصص ممکن است راهکارهای مختلفی را به شما پیشنهاد کند:
داروی دفع کیست تخمدان
برای تعداد زیادی از کیستهای عملکردی، نیاز به مصرف داروی دفع نیست؛ چون این کیستها معمولا به شکل طبیعی به مرور زمان جذب میشوند. اما اگر کیست باعث ایجاد احساس درد شده باشد، ممکن است پزشک داروهایی برای کنترل آن تجویز کند. نکته مهم این است که مصرف خودسرانه دارو با هدف از بین بردن کیست، مجاز نیست و درمان دارویی باید حتما زیر نظر پزشک صورت بگیرد.
قرص برای دفع کیست تخمدان
گاهی ممکن است برای جلوگیری از ایجاد کیستهای عملکردی جدید، خوردن قرصهای ضدبارداری به شما توصیه شود؛ اما این قرصها کیستهای موجود را کوچک یا ناپدید نمیکنند و تنها از بروز مجدد کیستهای جدید پیشگیری خواهند کرد. همچنین اگر دکتر برای شما داروی هورمونی تجویز کرده، نباید آن را بدون اطلاع پزشک قطع کنید یا در نحوه مصرف خود تغییری ایجاد نمایید.
دمنوش برای دفع کیست تخمدان
ممکن است در فضای مجازی تبلیغات زیادی در رابطه با مصرف دمنوشهای گیاهی برای دفع کیست دیده باشید، اما حقیقت این است که هیچ یافته تاییدشدهای برای اثبات تاثیر دمنوشها بر دفع کیست وجود ندارد و لازم است حتما درمان تخصصی را پیش بگیرید.
اما به طور کلی دمنوشهای رازیانه، بابونه، نعناع و زنجبیل میتوانند به بهبود چرخه قاعدگی و کاهش درد ناشی از کیست کمک کنند.
جراحی کیست تخمدان چگونه است؟
جراحی تنهای راهی نیست که برای درمان کیست وجود دارد و بسیاری از کیستها با یک پیگیری پزشکی ساده برطرف میشوند؛ اما اگر کیست بزرگ باشد یا احتمال بدخیمی آن احساس شود، ممکن است پزشک به شما روش جراحی را توصیه کند.
این مدل از جراحی معمولا با روش لاپاراسکوپی انجام میشود که طی آن برشهای کوچکی ایجاد میشوند و نسبت به جراحی باز دوره نقاهت کوتاهتری دارد. اما اگر شرایط خاص باشد، یعنی کیست بسیار بزرگ باشد یا احتمال وجود توده سرطانی مطرح باشد، ممکن است جراحی به روش باز یا لاپاراتومی انجام شود.
کدام دسته از افراد به جراحی کیست تخمدان احتیاج دارند؟
گفتیم که جراحی به همه مبتلایان به کیست توصیه نمیشود. پس چه کسانی کاندید انجام این عمل جراحی هستند؟
اگر کیست تخمدان خیلی بزرگ باشد یا در سونوگرافی ویژگیهای غیرطبیعیای مشاهده شده باشد، دکتر معمولا روش جراحی را پیشنهاد میدهد. همچنین در صورتی که کیست بعد از پایش در طول زمان از بین نرفته و بزرگتر شده باشد، درد یا علائم شدیدتر شده باشند یا به هر دلیلی احتمال پارگی یا پیچخوردگی وجود داشته باشد، احتمالا جراحی بهترین گزینه است. علاوهبراین، اگر فرد بعد از یائسگی دچار کیست شده باشد و پزشک به بدخیمی آن مشکوک باشد نیز جراحی یکی از گزینههای پیشنهادی خواهد بود.
البته در همه موارد، نوع جراحی به سن، اندازه و نوع کیست بستگی دارد و حتی تمایل فرد به حفظ باروری نیز معمولا در رعایت شرایط جراحی مد نظر قرار داده میشود. یعنی جراحی کیست تخمدان همیشه به معنی از دست دادن تخمدان و توانایی باروری نیست.
دفع یا افتادن کیست تخمدان چیست؟
تا اینجا بررسی کردیم که باید چگونه بفهمیم کیست داریم و اگر داشتیم چگونه باید مراحل درمان خود را آغاز کنیم. اما حقیقت این است که در بسیاری از موارد ممکن است کیست به طور طبیعی و بدون نیاز به اقدام خاصی از بین برود. به این حالت در اصطلاح عام، افتادن کیست میگویند. البته از نظر پزشکی کیست مانند خون قاعدگی نیست که بتوان آن را دفع کرد؛ بلکه ممکن است به صورت تدریجی کوچک و جذب شود.
در برخی موارد نیز این احتمال وجود دارد که کیست پاره شود و محتویات آن به فضای لگنی وارد شوند. این حالت میتواند بدون علامت باشد؛ اما گاهی با درد شدید و حتی خونریزی داخلی همراه است. پس هر درد ناگهانی را نباید نشانه افتادن کیست و یک علامت مثبت دانست.
علائم افتادن کیست تخمدان
اگر منظور شما از افتادن کیست، کوچک شدن آن و جذب شدنش باشد، معمولا نشانه خاصی از نظر ظاهری وجود ندارد که شما را مطمئن کند و تنها سونوگرافی میتواند ثابت کند که این اتفاق افتاده است یا خیر.
اما اگر منظور، پارگی کیست است، این حالت میتواند با درد ناگهانی و شدید در لگن یا شکم همراه باشد و علائمی مثل سرگیجه، ضعف، تهوع، استفراغ یا تب به وجود بیاورد. در صورت مشاهده هر کدام از این علائم بهتر است سریعا به پزشک مراجعه نمایید.
تشخیص و پیگیری کیست تخمدان توسط دکتر شراره مقصودی
دکتر شراره مقصودی، متخصص زنان و زایمان با بیش از ۱۲ سال سابقه در زمینه سلامت زنان، در بررسی و پیگیری مشکلات مربوط به تخمدان و دردهای لگنی فعالیت دارند. دکتر شراره مقصودی، بهترین دکتر زنان و زایمان در تهران، پس از بررسی شرایط بیمار مشخص میکنند که آیا کیست تنها به سونوگرافی دورهای نیاز دارد یا باید جراحی در نظر گرفته شود. این مسیر میتواند از درمانهای غیرضروری برای کیستهایی که امکان برطرف شدن خودبهخودی دارند جلوگیری کرده و در مقابل، موارد نیازمند پیگیری جدیتر را زودتر مشخص کند.
سوالات متداول درباره کیست تخمدان
آیا کیست تخمدان باعث ناباروری میشود؟
در اکثر موارد، کیست مانع بارداری نیست و ممکن است هیچ تاثیری بر باروری نداشته باشد. اما اگر کیست بدخیم باشد و نیاز به جراحی وجود داشت باشد، ممکن است شرایط باروری تحتالشعاع قرار گیرد.
چه افرادی بیشتر در معرض ابتلا به کیست تخمدان قرار دارند؟
افرادی که در سنین باروری به سر میبرند، سابقه کیست دارند و دچار اختلالات هورمونی هستند، بیشتر در معرض ابتلا به کیستهای عملکردی هستند.
از کجا بفهمیم کیست تخمدان دفع شده است؟
متاسفانه تنها با اتکا به علائم نمیتوان تایید کرد که کیست از بین رفته یا نه و لازم است حتما سونوگرافی انجام شود.
چگونه میتوانیم تشخیص دهیم که درد لگن به دلیل کیست تخمدان است؟
اگر درد شما مداوم، تکرار شونده یا غیرمعمول است ممکن است مربوط به کیست باشد، اما بدون سونوگرافی نمیتوان تشخیص قطعی داد و بهتر است در صورت بروز علائم در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید تا ضمن معاینه تخصصی مسیر درمان شما نیز آغاز شود.
آیا کیست تخمدان همیشه با علائم همراه است یا میتواند بدون علامت باشد؟
بسیاری از کیستها بدون هیچ علامتی ایجاد میشوند. علائم شدید معمولا وقتی ظاهر میشود که کیست بزرگ شده باشد.
علائم کیست تخمدان در پریودی چیست؟
کیست تخمدان میتواند الگوی قاعدگی را تغییر دهد، مثلا خونریزی را شدیدتر، نامنظم یا متفاوت از حالت عادی کند یا باعث شود درد لگنی بیشتر شود. اما این علائم به خودی خود نمیتوانند اثبات کنند که شما مبتلا به کیست هستید.
آیا کیست تخمدان دوباره باز میگردد؟
بله. متاسفانه ممکن است که پس از برطرف شدن یک کیست، کیست دیگری در آینده ایجاد شود و حتی وجود کیستهای قبلی احتمال بروز کیستهای بعدی را بیشتر میکنند. با این حال این همیشه صادق نیست و بستگی به شرایط بیمار دارد.
آیا کیست تخمدان باعث بزرگ شدن شکم میشود؟
معمولا یک کیست کوچک نمیتواند باعث بزرگ شدن واضح شکم شود؛ اما اگر کیست بزرگ باشد، ممکن است به شما احساس پری، فشار، نفخ یا افزایش اندازه شکم را بدهد.
