خشکی واژن یا آتروفی واژن یکی از مشکلات رایج در بین زنان است که کیفیت رابطه زناشویی آنها را تحت تأثیر قرار میدهد و موجب درد و ناراحتی میشود. یائسگی، زایمان، شیردهی، استرس، کمآبی بدن و استفاده از محصولات تحریککننده، مهمترین علل ایجاد خشکی واژن هستند. خارش، سوزش، درد هنگام رابطه جنسی و احساس ناراحتی در ناحیه تناسلی از جمله علائم و نشانههای هستند که در تشخیص این مشکل کمک میکنند.
کاهش یا از بین رفتن ترشحات واژن باعث خشکی واژن میشود. در این مقاله به بررسی علائم، علتها و درمان آتروفی واژن میپردازیم تا با شناخت دقیق و کامل این بیماری بتوانید از بروز آن پیشگیری کنید و یا سریعاً برای درمان آن اقدام کنید.
خشکی واژن یا آتروفی واژن چیست؟
خشکی واژن شامل کاهش رطوبت و نرمی طبیعی دیوارههای داخلی واژن میشود که موجب سوزش، خارش، درد هنگام رابطه جنسی و ناراحتی در ناحیه تناسلی میشود. کاهش سطح استروژن در دوران یائسگی، شیردهی و یا بیماریهای مانند دیابت و سندرم شوگرن موجب نازک و خشک شدن لایهی داخلی واژن، کاهش خاصیت ارتجاعی و هم چنین آسیب دیدن آن میشود.
مصرف برخی داروها مانند داروهای ضد افسردگی، ضد استروژن و داروهای درمانی برای فیبرومها یا اندومتریوز، عدم تحریک جنسی کافی، استرس و استفاده از محصولات بهداشتی معطر یا تحریککننده نیز میتوانند در ایجاد آتروفی واژن و تشدید آن مؤثر باشند.
خشکی واژن چه علائمی دارد؟
خشکی واژن میتواند علائم و نشانههای مختلفی به همراه داشته باشد که شدت این علائم در افراد مختلف با هم فرق دارد. در ادامه به معرفی علائم و نشانههای آن میپردازیم.
علائم شایع خشکی واژن
برخی از علائم و نشانههای خشکی واژن بیشتر شایع و رایج هستند که شامل موارد زیر میشوند:
- احساس سوزش و خارش
- احساس درد یا ناراحتی در حین رابطه جنسی
- کاهش ترشحات واژن یا غلیظ و چسپناک شدن آن
- افزایش حساسیت و تحریکپذیری واژن
- خونریزی پس از رابطه جنسی
- کاهش لذت در رابطه جنسی
- تکرر ادرار در زنان
- تحریک یا قرمزی در ناحیه واژن
- کاهش میل جنسی
علائم کمتر شایع
آتروفی واژن ممکن است علائم و نشانههای دیگری نیز داشته باشد که کمتر شایع هستند و تنها برخی از بیماران ممکن است آنها را تجربه کنند. این علائم عبارتند از:
- عفونتهای مکرر
- احساس درد در حین ادرار
- وجود خون در ادرار
- احساس سوزش و ناراحتی بعد از ادرار
- ناتوانی در کنترل ادرار
علت خشکی واژن چیست؟
آتروفی واژن معمولاً به علل مختلفی رخ میدهد که در ادامه به توضیح این علتها میپردازیم.
تغییرات هورمونی
تغییرات هورمونی و کاهش هورمون استروژن یکی از مهمترین علل آتروفی واژن است. کاهش هورمون استروژن معمولاً در دوران یائسگی یا پیش یائسگی، بعد از زایمان و در دوران شیردهی، پس از جراحی برداشتن تخمدانها و بعد از درمانهای سرطان مانند شیمی درمانی یا پرتو درمانی رخ میدهد.
بیماریها و شرایط خاص
عوامل غیرهورمونی نیز ممکن است در بروز آتروفی واژن نقش داشته باشند. شیمی درمانی و هورمون درمانی، بیماری خود ایمنی سندرم شوگرن، استفاده از محصولات معطر و استفاده مکرر از صابونهای قوی و دوشهای واژینال نیز در ایجاد این بیماری مؤثر هستند. پوشیدن لباس زیر تنگ، استرس مزمن و مصرف داروهایی مثل داروهای ضدافسردگی و داروهای ضدحساسیت از دیگر عوامل غیرهورمونی خشکی واژن هستند.
عوامل دارویی
استفاده از داروهای همچون داروهای ضد افسردگی، ضد هیستامینها، قرصهای ضد بارداری یا داروهای ضد فشار خون میتواند در کاهش ترشحات واژن و ابتلا به خشکی واژن مؤثر باشد.
رابطه جنسی و سبک زندگی
سبک زندگی ناسالم نیز میتواند افراد را در معرض ابتلا به خشکی واژن قرار دهد. کاهش رابطه جنسی و عدم تولید رطوبت کافی در ناحیه واژن، عدم مصرف آب و مایعات طبیعی به اندازه کافی، استفاده از غذاهای فراوریشده، فستفودها و خوراکیهای حاوی نگهدارندههای شیمیایی از جمله عادتهای ناسالم هستند که موجب ابتلا به خشکی واژن میشوند. بیماریهایی مانند سندرم شوگرن، دیابت و اختلالات خودایمنی، مصرف بیش از حد کافئین، الکل و سیگار و خواب ناکافی نیز ریسک ابتلا به خشکی واژن را افزایش میدهند.
آیا خشکی واژن خطرناک است؟
خشکی واژن یک وضعیت پزشکی خطرناک نیست اما بیتوجهی به درمان آن میتواند باعث احساس ناراحتی و درد در حین رابطه جنسی، کاهش رضایت جنسی و بیمیلی جنسی شود. در صورت ابتلا به خشکی واژن و مشاهده علائمی همچون خونریزی شدید یا عفونتهای مکرر لازم است سریعاً به پزشک مراجعه نمایید.
خشکی واژن چگونه تشخیص داده میشود؟
برای تشخیص خشکی واژن، روشهای مختلفی وجود دارد. بررسی سابقه پزشکی بیمار و پرسیدن سوالاتی در مورد بیماریها، وضعیت پریود، یائسگی، استفاده از داروها و بیماریهای زمینهای، ارزیابی علائم، معاینه فیزیکی و بررسی وضعیت مخاطی واژن، رطوبت و همچنین وجود هرگونه زخم یا التهاب، آزمایشهای پزشکی مانند آزمایش خون برای بررسی سطح هورمون استروژن و آزمایشات عفونی مهمترین روشهای تشخیص این بیماری هستند.
خشکی واژن در چه زمانهایی بیشتر دیده میشود؟
خشکی واژن یکی از مشکلات رایجی است که در هر سنی ممکن است رخ دهد و علائم آن قابل مشاهده باشد. به طور کلی خشکی واژن ممکن است در حالتهای زیر بیشتر نمایان شود.
خشکی واژن در یائسگی
آتروفی واژن عمدتاً در دوران یائسگی ایجاد میشود که علت آن نیز کاهش چشمگیر هورمون استروژن است که نقش مهمی در حفظ رطوبت، کشسانی و سلامت بافت واژن دارد.
خشکی واژن در جوانی
زنان جوان نیز ممکن است به خشکی واژن مبتلا شوند که این موضوع به دلایلی همچون استفاده از دوش واژینال، صابون عطری و شویندۀ محرک، مصرف سیگار و الکل و استرس و اضطراب مزمن رخ میدهد.
خشکی واژن بعد از زایمان
زنان بعد از زایمان نیز ممکن است به خشکی واژن مبتلا شوند. پایین ماندن سطح استروژن بعد از زایمان و افزایش نیاز بدن به آب اصلیترین دلیل خشکی واژن بعد از زایمان است.
خشکی واژن قبل از پریود
زنان قبل از پریود نیز ممکن است خشکی واژن را تجربه کنند که معمولاً به دلیل تغییرات هورمونی قبل از قاعدگی رخ میدهد. مشکلات هورمونی، استرس یا مصرف داروهای خاص نیز میتواند در خشکی واژن قبل از پریود نقش داشته باشد.
خشکی واژن هنگام رابطه جنسی
خشکی واژن در هنگام رابطه جنسی نیز میتواند رخ دهد که تغییرات هورمونی، عدم تحریک کافی قبل از شروع دخول و استفاده از محصولات بهداشتی نامناسب اصلیترین دلایل این موضوع هستند.
خشکی واژن در رابطه جنسی
خشکی واژن تأثیر نامطلوبی بر رابطه جنسی میگذارد و موجب درد و ناراحتی و کاهش لذت جنسی میشود. تغییرات هورمونی و کمبود استروژن، عدم تحریک کافی، نگرانی و تنش روحی و استفاده از دوش واژینال و مواد شوینده تحریککننده میتوانند موجب خشکی واژن در رابطه جنسی شوند. استفاده از روانکنندههای جنسی و کرم واژینال موضعی قبل از رابطه جنسی میتواند موجب افزایش رطوبت واژن و کاهش میزان درد حین رابطه شود.
روشهای درمان خشکی واژن
خشکی واژن تأثیر زیادی بر رابطه زناشویی افراد میگذارد و موجب کاهش رضایت جنسی آنها میشود. خوشبختانه خشکی واژن را میتوان به روشهای مختلف درمان کرد که شامل موارد زیر میشود.
روشهای درمان خانگی خشکی واژن
درمان خانگی خشکی واژن اغلب شامل ایجاد تغییراتی در سبک زندگی میشود. نوشیدن آب فراوان، استراحت کافی، ورزش منظم، کاهش استرس، پرهیز از مصرف سیگار و الکل و رابطه جنسی منظم از جمله درمانهای خانگی خشکی واژن هستند. استفاده از ژلهای مرطوبکننده واژن و روانکنندهها با افزایش میزان رطوبت واژن موجب کاهش درد و ناراحتی و خونریزی هنگام رابطه جنسی میشوند. مصرف روغنهای طبیعی مانند روغن هسته انگور، روغنزیتون، روغن آفتابگردان و روغن نارگیل و مکملهای فیتواستروژن نیز در کاهش خشکی واژن مؤثر هستند.
درمان دارویی خشکی واژن
استفاده از داروهای استروژن موضعی که به شکل حلقه، قرص و کرم یافت میشود موجب افزایش ضخامت دیواره واژن و رطوبت آن میشود. مصرف داروهای تنظیمکننده هورمونها نیز موجب بهبود رطوبت واژن میشود و مشکل کسانی که به دلیل یائسگی یا مشکلات هورمونی به خشکی واژن مبتلا شدهاند را درمان میکند.
درمان خشکی واژن با لیزر
جوانسازی واژن با لیزر یکی از روشهای غیرتهاجمی و نوین برای درمان خشکی واژن است. لیزر با تحریک تولید کلاژن و افزایش جریان خون در بافت واژن موجب افزایش رطوبت و خاصیت ارتجاعی واژن میشود. اشعه لیزر با تحریک کلاژنسازی و جوانسازی سلولها، ترشحات درون واژن را بیشتر میکند و ضمن درمان خشکی واژن، موجب جوانسازی آن میشود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده و تجربه علائم و نشانههای همچون احساس سوزش و خارش واژن، درد هنگام مقاربت و خونریزی در ناحیه تناسلی لازم است به پزشک مراجعه نمایید تا پزشک روش درمانی مناسب را با توجه به علائم و شرایط شما انتخاب کند.
پیشگیری از خشکی واژن
با رعایت برخی نکات میتوان به حفظ تعادل هورمونی و رطوبت واژن کمک کرد. روشهای پیشگیری از بروز خشکی واژن عبارتند از:
- استفاده از صابونها و محصولات بهداشتی غیرمعطر و بدون مواد شیمیایی تحریککننده میتواند موجب حفظ رطوبت واژن شود و از خشکی آن پیشگیری کند.
- مصرف سبزیجات و میوه، سویا، دانه کتان و حبوبات و غذاهای حاوی اسیدهای چرب امگا ۳ مانند ماهی میتواند به حفظ رطوبت واژن و تعادل هورمونی کمک کند.
- خودداری از مصرف سیگار، الکل و کافئین نیز میتواند جریان خون در ناحیه تناسلی را بهبود بخشد و از خشکی واژن جلوگیری کند.
- آزمایش چکاپ دورهای و مراقبت پزشکی منظم نیز میتواند در شناسایی و تشخیص بیماریهای که زمینه ابتلا به خشکی واژن را فراهم میکنند مؤثر باشد و از این بیماری پیشگیری کند.
سوالات متداول
آیا خشکی واژن در جوانی هم اتفاق میافتد؟
کم خوابی، استرس مزمن، مصرف سیگار، استفاده بیش از حد از شویندههای نامناسب و سبک زندگی ناسالم میتواند موجب خشکی واژن در زنان جوان شود.
آیا رابطه جنسی باعث بدتر شدن خشکی میشود؟
نداشتن رابطه جنسی و یا کاهش فعالیت جنسی میتواند موجب کاهش تولید رطوبت در ناحیه واژن و خشک شدن آن شود.
بهترین درمان خانگی خشکی واژن چیست؟
استفاده از روانکنندههای مبتنی بر آب و مرطوب کننده های مخصوص بهترین درمان خانگی برای خشکی واژن هستند.
آیا خشکی واژن بعد از زایمان طبیعی است؟
خشکی واژن بعد از زایمان امری طبیعی است زیرا سطح هورمون استروژن در بدن کاهش پیدا می کند.
آیا درمان قطعی وجود دارد؟
درمان قطعی خشکی واژن به علت آن بستگی دارد. در صورتی که کاهش هورمون استروژن باعث خشکی واژن شود هورمون درمانی موضعی با استروژن می تواند به درمان این بیماری کمک کند.
جمعبندی
خشکی واژن یکی از مشکلات شایع در زنان است که میتواند به دلایل مختلفی مانند کاهش سطح استروژن، یائسگی، شیردهی، زایمان، استرس، مصرف برخی داروها، بیماریهای زمینهای یا استفاده از شویندههای نامناسب ایجاد شود. این مشکل معمولاً با علائمی مانند سوزش، خارش، درد هنگام رابطه جنسی، کاهش ترشحات واژن و احساس ناراحتی در ناحیه تناسلی همراه است و در صورت بیتوجهی میتواند کیفیت زندگی و رابطه زناشویی را تحت تأثیر قرار دهد.
خوشبختانه خشکی واژن قابل درمان است و بسته به علت و شدت علائم، میتوان از روشهایی مانند اصلاح سبک زندگی، استفاده از مرطوبکنندهها و روانکنندههای واژینال، درمانهای دارویی و هورمونی یا روشهای کلینیکی مانند لیزر واژینال کمک گرفت. اگر این مشکل با درد، خونریزی، عفونتهای مکرر یا اختلال در رابطه جنسی همراه باشد، بهتر است برای تشخیص دقیق و انتخاب بهترین روش درمان به متخصص زنان مراجعه شود.
