زایمان طبیعی همان روش فیزیولوژیک تولد نوزاد است که بدون جراحی انجام میشود. در این فرآیند، نوزاد از طریق مجرای طبیعی زایمان و با انقباضات رحم متولد خواهد شد. بسیاری از مادران به دلیل دوره نقاهت کوتاهتر و عوارض کمتر، این روش را برای به دنیا آوردن فرزند خود، انتخاب میکنند. در این مقاله هر آنچه لازم است درباره زایمان طبیعی، مراحل و مراقبتهای قبل و بعد از آن بدانید را بیان کردهایم.
زایمان طبیعی چیست؟
زایمان طبیعی یک روش فیزیولوژیک برای خروج جفت و جنین از طریق کانال واژن است. این فرایند با انقباضات منظم دهانه رحم آغاز میگردد. زمانی که دهانه رحم به اندازه 10 سانتیمتر باز شود، نوزاد از کانال واژن خارج میشود. زایمان طبیعی انواع مختلفی دارد. بسیاری از مادران برای کاهش درد و تسریع در انجام زایمان از روشهایی مانند اپیدورال (بیحسی موضعی)، زایمان در آب و هیپنوتیزمی استفاده میکنند.
زایمان طبیعی چگونه انجام می شود؟
معمولا زایمان طبیعی در هفته 40 بارداری (پایان 280 روز) اتفاق میافتد؛ اما ممکن است بنا به دلایل مختلفی بین یک تا دو هفته زودتر یا دیرتر رخ دهد، دقت داشته باشید که در طی این مدت به بهترین متخصص زنان و زایمان مراجعه کنید. زایمان طبیعی 3 مرحله مختلف دارد که در ادامه جزئیات آنها را بیان میکنیم:
مرحله اول: شروع انقباضات و باز شدن دهانه رحم
در مرحله اول مادر انقباضات و دردهای خفیفی را در ناحیه شکمی خود احساس میکند. دردها و انقباضات رفتهرفته بیشتر میشوند تا دهانه رحم به صورت کامل باز شود. در اغلب موارد پاره شدن کیسه آب مادر نیز در این مرحله اتفاق میافتد. شروع دردها و باز شدن دهانه رحم را میتوان در 3 مرحله طبقهبندی کرد:
- فاز اول شامل دردهای ابتدایی که در آن دهانه رحم 4 سانتیمتر باز است.
- فاز دوم شامل دردهای فعال که در آن دهانه رحم 7 سانتیمتر باز میشود.
- فاز سوم شامل دردهای انتقالی که در آن دهانه رحم بهصورت کامل (10 تا 12 سانتیمتر) باز میشود.
مرحله دوم: خروج نوزاد از کانال زایمان
زمانی که دهانه رحم به اندازه کافی باز شد، فرایند خروج نوزاد از کانال زایمان شروع خواهد شد. این مرحله ممکن است از 30 دقیقه تا 120 دقیقه طول بکشد. در این مرحله، مادر با استفاده از تکنیکهای تنفسی و وارد کردن فشار کنترلشده، به حرکت نوزاد در کانال زایمان کمک میکند. دردها در مرحله دوم بسیار شدید هستند و ممکن است با تهوع و احساس خروج مدفوع همراه باشند.
ابتدا سر نوزاد خارج میشود و بعد بقیه بدن نوزاد از رحم بیرون آورده خواهد شد. در موارد ضروری و برای جلوگیری از آسیب به بافتهای مادر و تسهیل عبور جنین، پزشک ممکن است برشی کوچک در ناحیه پرینه ایجاد کند تا سلامت مادر و نوزاد حفظ شود.
مرحله سوم: خروج جفت
در آخرین مرحله از زایمان طبیعی، جفت از دیواره رحم کنده شده و از بدن مادر خارج میشود. این فرایند ممکن است بین 5 تا 30 دقیقه طول بکشد. بعد از خروج جفت رحم جمع شده و میزان خونریزی توسط پزشک یا ماما کنترل میگردد. اگر در ناحیه پرینه بریدگی ایجاد شده باشد، مراحل ترمیم یا بخیه زدن آن انجام میشود.
علائم شروع زایمان طبیعی چیست؟
زایمان طبیعی علائم مشخصی دارد که همه بانوانی که در هفتههای آخر بارداری هستند، باید با آن آشنا باشند. مهمترین علائم و نشانههای زایمان طبیعی به شرح زیر هستند:
انقباضات منظم و افزایش درد زایمان
انقباض رحم یکی از اصلیترین علائم شروع درد زایمان طبیعی است. این انقباضات مشابه دردهای پریودی هستند. زمانی که انقباض شروع شود، رحم شما سفت میشود. پس از آن مجدد عضلات شل شده و به حالی باز میگردند. به تدریج و با نزدیک شدن به زمان زایمان، انقباضات طولانیتر و بیشتر میشوند.
پاره شدن کیسه آب و تغییر ترشحات واژن
پاره شدن کیسه آب یکی دیگر از نشانههای مهم شروع زایمان طبیعی است. برخلاف تصور بسیاری از افراد، پاره شدن کیسه آب همیشه با خروج ناگهانی آب همراه نیست؛ بلکه بسیاری از خانمها تنها خروج چند قطره مایع را تجربه میکنند. علاوه بر این هرگونه ترشح صورتی یا خونی در هفتههای پایانی بارداری، میتواند نشانهای از شروع شدن زایمان باشد.
درد زایمان طبیعی چگونه است؟
یکی از مهمترین نگرانیهای مادران باردار، درد زایمان است. این درد، در نتیجه انقباضات رحم و حرکت نوزاد به سمت کانال زایمان ایجاد میشود. در اغلب موارد درد زایمان از ناحیه کمر شروع شده و به قسمت پایین شکم میرسد. با پیشرفت زایمان، این درد شدیدتر شده و در ناحیه لگن و زیر شکم، بیشتر میشود.
درد زایمان طبیعی از چه زمانی شروع می شود؟
معمولا طول طبیعی دوران بارداری بین 38 تا 42 هفته است؛ یعنی در بهترین حالت ممکن است دردهای شما از 38 هفته آغاز شود. اگر با عبور از هفته 42 بارداری، درد زایمان را احساس نکردید، حتما با پزشک خود تماس بگیرید.
چگونه برای زایمان طبیعی آماده شویم؟
داشتن یک زایمان طبیعی راحت و با حداقل درد، به عوامل مختلفی مانند تغذیه و ورزش در دوران بارداری بستگی دارد. رعایت کردن این عوامل باعث کوتاهتر شدن زمان زایمان، تحمل بهتر انقباضات و کاهش نیاز به مداخلات پزشکی میشوند. در ادامه این بخش به شما یاد میدهیم که چگونه برای زایمان طبیعی آماده شوید:
ورزش و آمادگی جسمانی در دوران بارداری
ورزش کردن در دوران بارداری فواید بسیار زیادی دارد. اولین فایده آن، جلوگیری از افزایش وزن بیش از حد در این دوران است. علاوه بر این، ورزش به بهبود خلقوخوی شما کمک کرده و جلوی افسرده شدن را میگیرد. امروزه تحقیقات نشان داده است بانوانی که هفته ای ۳ بار و هر بار ۵۰ دقیقه حرکات ایروبیک در آب را انجام میدهند، درد زایمان کمتری را تجربه میکنند.
تغذیه و مراقبتهای قبل از زایمان
تغذیه یکی از مهمترین عوامل برای داشتن زایمان راحت است و به سلامت مادر و نوزاد کمک زیادی میکند. بهتر است در هفتههای آخر بارداری بیشتر از مواد غذایی پروتئیندار، میوه و سبزی تازه و غلات کامل استفاده نمایید و به میزان کافی آب بخورید. از دیگر مراقبتهای قبل از زایمان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- شرکت در کلاسهای آمادگی برای زایمان
- پیادهروی منظم
- ماساژ پرینه با روغنهای طبیعی
- انتخاب مامای همراه
مزایای زایمان طبیعی برای مادر و نوزاد چیست؟
مهمترین فایده زایمان طبیعی، بهبود سریع مادر است. با این روش احتمال عفونت و خونریزی پس از زایمان کمتر میشود و ارتباط بین نوزاد و مادر (شیردهی) در کمترین زمان ممکن، برقرار میگردد. علاوه بر این، پس از زایمان طبیعی اندروفین آزاد میشود که هورمونی برای افزایش شادی و انرژی مادر پس از زایمان است.
عوارض و خطرات احتمالی زایمان طبیعی
عوارض پس از زایمان طبیعی معمولا خفیف هستند و با انجام مراقبتهای ویژه کنترل میشوند. مهمترین عوارض و خطرات احتمالی زایمان طبیعی را در ادامه بیان کردهایم:
پارگی واژن و درد ناحیه پرینه
اگر زایمان با سرعت و نیروی زیادی انجام شود، احتمال پارگی واژن وجود دارد. پارگی واژن اغلب خفیف است و مشکل خاصی برای فرد ایجاد نمیکند. از آنجایی که جریان خون در ناحیه واژن و دهانه رحم بالا است، بافتهای این ناحیه به سرعت بازسازی میشوند. به همین دلیل، اگر جراحتی (مثل اپیزیوتومی) ایجاد شود، بهسرعت بهبود مییابد و معمولاً هیچ اثری از آن باقی نمیماند.
خونریزی، عفونت و زایمان طولانی
خونریزی پس از زایمان، طبیعی است و جای هیچگونه نگرانی ندارد. در این دوران ممکن است 1000 میلیلیتر خون از دست بدهید. اگر میزان خونریزی بیشتر از این باشد، باید با پزشک خود مشورت کنید. عفونت پس از زایمان نیز بسیار شایع است و معمولا با مصرف آنتیبیوتیکها برطرف میشود.
گاهی هم ممکن است روند زایمان طولانیتر از حد انتظار پیش برود. در چنین شرایطی، تیم پزشکی بهصورت مداوم وضعیت مادر و نوزاد را زیر نظر میگیرند و اقدامات لازم برای کنترل درد و تسریع در روند زایمان را انجام میدهند.
چه کسانی نمیتوانند زایمان طبیعی داشته باشند؟
زایمان طبیعی برای اغلب بانوان بهترین راه به دنیا آوردن فرزند محسوب میشوند، اما لزوما مناسبترین راه نیست. این روش تنها در صورتی انجام میشود که مادر سالم باشد و جنین در وضعیت مناسبی قرار داشته باشد. در مقابل بانوانی که شرایط زیر را داشته باشند، نمیتوانند زایمان طبیعی را انجام دهند:
- زمانی که مادر به بیماریهای زمینهای مانند دیابت، فشارخون بالا یا دیسک بالا مبتلا باشد.
- در صورتی که نوزاد در موقعیت نامناسب (مثل قرار گرفتن پشت به پشت یا عرضی) در رحم باشد.
- درشتی غیرعادی جنین از دیگر موارد دیگری است که زایمان طبیعی را با مشکل مواجه میکند.
- زمانی که در طول مراحل زایمان، علائمی از کاهش ضربان قلب یا استرس شدید در جنین مشاهده شود.
- در صورتی که مادر دوقلو یا چندقلو باردار است و شرایط برای زایمان طبیعی مهیا نیست.
- اگر مادر به عفونتهای فعال ویروسی (مانند تبخال تناسلی) در ناحیه لگن مبتلا باشد، امکان زایمان طبیعی وجود ندارد.
- در صورت جراحی مادر در نواحی شکم یا رحم، ممکن است امکان زایمان طبیعی وجود نداشته باشد.
مراقبتهای بعد از زایمان طبیعی
مادرانی که به روش طبیعی فرزند خود را به دنیا میآورند، عوارض بسیار کمتری را تجربه میکنند، اما باز هم باید مراقبت وضعیت بخیهها، تغذیه و فعالیتهای خود باشند. در ادامه اصول مراقبتی پس از زایمان طبیعی را توضیح دادهایم:
خونریزی و درد بعد از زایمان
خونریزی واژن پس از زایمان همانند خونریزی پریود است؛ یعنی در ابتدا شدید است و به تدریج کاهش مییابد. این خونریزی 2 تا 6 هفته طول میکشد و بعد قطع میشود. اگر میزان خونریزی زیاد باشد، باید با پزشک مشورت کرد. دردهای پس از زایمان نیز معمولا در عرض 2 روز کاهش پیدا میکنند. برای کاهش درد میتوانید از کمپرس آب گرم در محل استفاده کنید.
استراحت، تغذیه و بازگشت به فعالیت های روزمره
استراحت کامل مهمترین اصل مراقبتی پس از زایمان است. شما باید تا 10 روز استراحت کنید و در این مدت تغذیه مناسبی داشته باشید. دریافت پروتئین کافی، کلسیم، ویتامینها و نوشیدن مایعات فراوان در این دوران اهمیت بسیار زیادی دارند.
تفاوت زایمان طبیعی و سزارین چیست؟
زایمان طبیعی فرآیندی فیزیولوژیک و بدون جراحی است؛ اما زایمان سزارین نوعی عمل جراحی محسوب میشود که با برش شکم و رحم همراه است. همچنین، زایمان طبیعی درد، عفونت و خونریزی کمتری به همراه دارد و دوران نقاهت آن نیز کوتاهتر است. برای اطلاعت بیشتر درباره زایمان طبیعی یا سزارین کلیک کنید.
جمع بندی
زایمان طبیعی روشی فیزیولوژیک برای خروج نوزاد از رحم مادر است و معمولا با انقباض و درد آغاز میشود. این روش معمولا عوارض کمتری دارد و با انجام مراقبتهایی که در این مقاله بیان کردیم، به خوبی انجام میشود. اگر از زایمان طبیعی میترسید یا نیاز به مامای همراه دارید و میخواهید مراقبتهای بعد از زایمان آگاه باشید، همین حالا نوبت خود را از کلینیک دکتر شراره مقصودی رزرو کنید.
سوالات متداول
زایمان طبیعی چقدر طول میکشد؟
معمولا زایمان طبیعی بین 6 تا 12 ساعت طول میکشد.
آیا زایمان طبیعی باعث گشاد شدن واژن میشود؟
زایمان طبیعی باعث ایجاد تغییراتی در بافت واژن میشود، اما میتوان تحت نظر پزشک آن را به وضعیت اولیه بازگرداند.
آیا بعد از سزارین میتوان زایمان طبیعی داشت؟
بله، اگر برش سزارین به صورت افقی انجام شود و هیچ عارضهای برای مادر ایجاد نشود، میتوان پس از سزارین، زایمان طبیعی داشت.
