یکی از رایج ترین مشکلاتی که مادران باردار بعد از تولد فرزندشان تجربه میکنند، بی اختیاری ادرار است. فشار زیادی که در دوران بارداری و هنگام زایمان به عضلات کف لگن وارد میشود، باعث ضعیف شدن این عضلات و در نتیجه بی اختیاری ادرار بعد از زایمان میشود. اگرچه مشکل بی اختیاری ادرار پس از زایمان موقتی است و ظرف مدت کوتاهی بعد از زایمان رفع میشود، اما میتواند تاثیرات نامطلوبی بر کیفیت زندگی فرد داشته باشد و موجب کاهش اعتماد به نفس او نیز شود. زنان باردار با آگاهی از علتهای بی اختیاری ادرار بعد از زایمان و همچنین روشهای پیشگیری و درمان این مشکل میتوانند با آرامش و اطمینان خاطر بر آن غلبه کنند. علل بی اختیاری ادرار بعد از زایمان، انواع، علائم و نشانه ها و روشهای درمان از جمله مهمترین موضوعاتی هستند که در ادامه این مقاله از دکتر شراره مقصودی به توضیح آنها میپردازیم.
بی اختیاری ادرار بعد از زایمان چیست؟
بی اختیاری ادرار بعد از زایمان یکی از عوارض جانبی شایع بعد از زایمان است که شامل ناتوانی فرد در کنترل ادرار و خارج شدن ناخواسته آن میشود. بسیاری از خانمهای بارداری که به تازگی وضع حمل کرده اند در هنگام خندیدن، ورزش، عطسه یا سرفه دچار نشت ناگهانی ادرار میشوند. بی اختیاری ادرار میتواند شامل نشت خفیف و جزئی ادرار یا از دست دادن کامل کنترل مثانه باشد. انجام تمرینات تقویتکننده عضلات لگن، تغییر در سبک زندگی و درمانهای پزشکی میتواند در رفع این مشکل موثر باشد.
علت بی اختیاری ادرار بعد از زایمان چیست؟
بی اختیاری ادرار بعد از زایمان میتواند دلایل مختلفی داشته باشد که میتوان از برخی از آنها پیشگیری کرد. تغییرات فیزیکی و هورمونی در دوران بارداری و حین زایمان باعث بروز بی اختیاری ادرار پس از زایمان میشود. در ادامه به مهم ترین علل بی اختیاری ادرار بعد از زایمان اشاره میکنیم.
1. آسیب به عضلات کف لگن
یکی از مهم ترین علل بی اختیاری بعد از زایمان، آسیب به عضلات کف لگن و ضعیف شدن آنها است. فشار زیادی که هنگام زایمان به عضلات کف لگن وارد میشود موجب کشیدگی، افتادگی و ضعف این عضلات میشود. آسیب به عضلات کف لگن و ضعف آنها موجب عدم توانایی در کنترل مثانه میشود.
2. آسیب به اعصاب کنترلکننده مثانه
تحت فشار قرار گرفتن و آسیب دیدن اعصاب کنترلکننده مثانه حین زایمان طبیعی یکی دیگر از علل بی اختیاری ادرار بعد از زایمان است. آسیب به اعصاب کنترلکننده مثانه مانع از انتقال درست پیامهای مغز به عضلات و مثانه و در نتیجه از دست دادن کنترل ادرار میشود.
3. تغییرات هورمونی
تغییرات هورمونی در دوران بارداری نیز میتواند باعث بی اختیاری ادرار بعد از زایمان شود. استروژن و پروژسترون به عنوان هورمونهای بارداری به منظور تسهیل فرایند زایمان، رباطها و عضلات را شل میکنند. شل شدن این رباط ها و عضلات، حمایت ساختاری مثانه و مجرای ادراری را کاهش میدهد و موجب دشوار شدن کنترل ادرار میشود.
4. نوع زایمان (طبیعی یا سزارین)
بی اختیاری ادرار بعد از زایمان به نوع آن نیز بستگی دارد. فشار زیادی که طی زایمان طبیعی و هنگام خروج نوزاد به عضلات کف لگن و اعصاب کنترلکننده مثانه وارد میشود موجب ضعف عضلات کف لگن و کاهش کنترل مثانه و در نهایت عدم توانایی در کنترل ادرار میشود. زنانی که با استفاده از روش سزارین وضع حمل میکنند کمتر در معرض بی اختیاری ادرار پس از زایمان قرار دارند.
5. تعداد بارداریها و زایمانها
بین تعداد بارداریها و زایمانهای طبیعی و بی اختیاری ادرار بعد از زایمان رابطه مستقیمی وجود دارد. تعداد بارداریها و زایمانهای طبیعی موجب ضعیف شدن عضلات کف لگن و فشار مضاعف به عضلات نگهدارنده مثانه میشود و احتمال بی اختیاری ادرار را افزایش می دهد.
6. وزن بالای نوزاد هنگام تولد
بی اختیاری ادرار بعد از زایمان به علت وزن بالای نوزاد هنگام تولد نیز رخ میدهد. در صورتی که وزن نوزاد هنگام تولد از حد طبیعی بیشتر باشد، به عضلات و اعصاب لگن فشار وارد میشود و موجب کاهش توانایی در کنترل ادرار میشود.
انواع بی اختیاری ادرار بعد از زایمان و علائم آن
بی اختیاری ادرار بعد از زایمان انواع مختلفی دارد که هر کدام با علائم و نشانه های خاص خود بروز پیدا میکنند. در ادامه به انواع بی اختیاری ادرار پس از زایمان و علائم آنها اشاره می کنیم.
- بی اختیاری ادرار استرسی: بی اختیاری استرسی ادرار یکی از انواع بی اختیاری ادرار بعد از زایمان است که به دنبال فعالیت های همچون عطسه، سرفه، خندیدن و یا بلند کردن اجسام سنگین رخ میدهد.
- بی اختیاری ادرار فوریتی: بی اختیاری ادرار فوریتی شامل نیاز فوری و شدید فرد به دفع ادرار میشود که به صورت ناگهانی رخ میدهد و گاها قبل از رسیدن فرد به سرویس بهداشتی ادرار دفع میشود.
- بی اختیاری ادرار مختلط: بی اختیاری ادرار مختلط در واقع ترکیبی از بی اختیاری ادرار استرسی و فوریتی است. کنترل ادرار در این حالت برای فرد بسیار دشوار است.
بی اختیاری ادرار بعد از زایمان چه مدت طول میکشد؟
بی اختیاری ادرار بعد از زایمان یک مشکل موقتی است و ظرف مدت چند هفته تا چند ماه بعد از زایمان برطرف میشود. در صورتی که این مشکل ظرف مدت چند هفته رفع نشد لازم است با پزشک خود در این رابطه مشورت کنید.
آیا بیاختیاری ادرار بعد از زایمان دائمی است؟
بی اختیاری ادرار بعد از زایمان دائمی نیست و با ترمیم تدریجی بافتهای لگنی و عضلات مثانه پس از زایمان این مشکل برطرف میشود.
چه عواملی میتوانند خطر بیاختیاری ادرار پس از زایمان را افزایش دهند؟
برخی عوامل احتمال بی اختیاری ادرار پس از زایمان را افزایش میدهند. ضعف عضلات کف لگن، تعداد بارداریها و زایمانها، زایمان طبیعی، افزایش وزن زیاد در دوران بارداری، سابقه خانوادگی بیاختیاری ادرار، مشکلات هورمونی پس از زایمان، فشار زیاد هنگام زایمان، انجام ورزشهای سنگین بلافاصله بعد از زایمان و آسیبهای عصبی ناشی از زایمان از جمله عواملی هستند که خطر بی اختیاری ادرار پس از زایمان را افزایش میدهند.
روشهای درمان بی اختیاری ادرار بعد از زایمان
اگرچه بی اختیاری ادرار بعد از زایمان موقتی است و با گذشت زمان و به تدریج رفع میشود اما با استفاده از روش های زیر می توانید سرعت بهبود این عارضه را افزایش دهید.
بیاختیاری بعد از زایمان در بسیاری از زنان با تقویت عضلات کف لگن و اصلاح عادتهای ادراری بهبود پیدا میکند؛ با این حال، ماندگاری یا شدید بودن علائم ممکن است به بررسی تخصصی نیاز داشته باشد. در راهنمای درمان بی اختیاری ادرار بعد از زایمان، گزینههای درمانی متناسب با علت بیماری توضیح داده شدهاند.
1. تمرینات کف لگن برای درمان بی اختیاری ادرار بعد از زایمان
یکی از اصل ترین دلایل بی اختیاری ادرار بعد از زایمان، ضعف عضلات لگن است. تقویت عضلات کف لگن میتواند در درمان بی اختیاری ادرار موثر باشد. یکی از روشهای درمانی موثر برای تقویت عضلات ضعیف کف لگن، انجام تمرینات کگل است.
با انجام این تمرینات عضلات کف لگن منقبض و تقویت میشوند و حمایت بهتری از مثانه و مجرای ادراری انجام میدهند. تقویت عضلات کف لگن موجب کاهش فشار به مثانه و کنترل بهتر دفع ادرار میشود. انجام منظم تمرینات کگل بعد از زایمان موجب کاهش شدت بی اختیاری ادرار پس از زایمان میشود.
2. تمرینات کنترل مثانه (بازآموزی مثانه)
بی اختیاری ادرار بعد از زایمان را میتوان با انجام تمرینات کنترل مثانه نیز درمان کرد. در این روش، زمان دفع ادرار توسط فرد برنامه ریز و تنظیم میشود و از این طریق موجب تقویت مثانه میشود. تمرینات کنترل مثانه شامل موارد گوناگونی میشود. یکی از این تمرینات، مراجعه به سرویس بهداشتی در زمان های مشخص حتی بدون احساس نیاز فوری برای دفع ادرار است.
همچنین میتوان فواصل زمانی بین هر بار دفع ادرار را افزایش داد تا مثانه ادرار را برای مدت زمان بیشتری نگه دارد. آخرین تمرین کنترل مثانه شامل اجتناب از مراجعه مکرر به سرویس بهداشتی برای تقویت مثانه و عادت کردن مثانه به ذخیره بیشتر ادرار است.
2. فیزیوتراپی کف لگن
فیزیوتراپی کف لگن یکی دیگر از روش های درمان بی اختیاری ادرار بعد از زایمان است. فیزیوتراپی تخصصی با استفاده از دستگاهها و تکنیکهای پیشرفته موجب بهبود عملکرد عضلات کف لگن و تقویت آنها میشود. فیزیوتراپیست وضعیت عضلات کف لگن را بررسی میکند و متناسب با آن یک برنامه درمانی اختصاصی برای فرد طراحی میکند تا مشکل بی اختیاری ادرار به سرعت رفع شود.
3. دارودرمانی و هورمونتراپی
در صورتی که بی اختیاری ادرار بعد از زایمان به دلیل تغییرات هورمونی باشد ممکن است پزشک برای تقویت عضلات کف لگن و مثانه دارو تجویز کند. ترمیم و تقویت بافتهای اطراف مثانه با استفاده از هورمون تراپی نیز میتواند به رفع بی اختیاری ادراری بعد از زایمان ناشی از تغییرات هورمونی کمک کند.
4. جراحی در موارد شدید و مقاوم
در صورت شدید بودن بی اختیاری ادرار بعد از زایمان و عدم موثر واقع شدن روش های غیرجراحی، ممکن است نیاز به انجام جراحی باشد. برای ترمیم و بازسازی عضلات کف لگن روش های جراحی مختلفی وجود دارد که با توجه به وضعیت و شدت بی اختیاری ادرار روش مناسب انتخاب می شود.
| روش درمان | توضیح کوتاه | نکات مهم |
| تمرینات کف لگن (کگل) | تقویت عضلات کف لگن برای حمایت بهتر از مثانه و کنترل دفع ادرار | انجام منظم موجب کاهش شدت بی اختیاری بعد از زایمان میشود |
| تمرینات کنترل مثانه (بازآموزی مثانه) | برنامهریزی زمان دفع ادرار و افزایش فاصله بین مراجعه به سرویس بهداشتی | تقویت مثانه و افزایش توان نگهداری ادرار |
| فیزیوتراپی کف لگن | استفاده از تکنیکها و دستگاههای تخصصی برای بهبود عملکرد عضلات کف لگن | برنامه درمانی اختصاصی توسط فیزیوتراپیست طراحی میشود |
| دارودرمانی و هورمونتراپی | استفاده از دارو و هورمون برای تقویت عضلات و بافتهای اطراف مثانه | مخصوص تغییرات هورمونی بعد از زایمان |
| جراحی (در موارد شدید و مقاوم) | ترمیم و بازسازی عضلات کف لگن در صورت عدم پاسخ به روشهای غیرجراحی | انتخاب روش جراحی بر اساس شدت و وضعیت فرد |
اقدامات رفتاری چه کمکی به بهبود بی اختیاری ادرار پس از زایمان میکند؟
اقدامات رفتاری میتواند در درمان بی اختیاری ادرار پس از زایمان موثر واقع شود. روشهایی همچون تمرینات کنترل مثانه و زمان بندی ادرار در دوران بارداری و بعد از زایمان میتواند موجب بهبود بی اختیاری ادراری شود. زمانبندی ادرار به شما کمک میکند تا تعداد دفعات مراجعه به سرویس بهداشتی را کنترل کنید و در زمانهای مشخص شده به سرویس بهداشتی بروید. در روش تمرینات کنترل مثانه یا بازآموزی مثانه میتوانید فاصله زمانی بین دفعات مراجعه به سرویس بهداشتی را بتدریج افزایش دهید.
پیشگیری از بیاختیاری ادرار بعد از زایمان
پیشگیری از بی اختیاری ادرار بعد از زایمان با انجام برخی اقدامات امکانپذیر است. تقویت عضلات کف لگن، جلوگیری از افزایش وزن، انجام تمرینات کنترل مثانه و خودداری از انجام فعالیتهای شدید بدنی و بلند کردن اجسام سنگین از جمله اقدامات پیشگیرانه برای بی اختیاری ادرار پس از زایمان است.
چه زمانی باید برای بیاختیاری ادرار پس از زایمان به پزشک مراجعه کرد؟
بی اختیاری ادرار خفیف و جزئی بعد از زایمان معمولا یک پدیده شایع و طبیعی است و بعد از مدتی به تدریج رفع میشود. اما در صورتی که بی اختیاری ادرار ادامه پیدا کرد، نیاز به معاینه و بررسی توسط پزشک دارد. اگر در غرب تهران سکونت دارید و برای درمان قطعی بی اختیاری ادرار به دنبال پزشک متخصص زنان هستید، میتوانید به دکتر شراره مقصودی، بهترین متخصص زنان بیمارستان تریتا مراجعه کنید و از مشاوره تخصصی ایشان بهره ببرید.
در صورتی که بی اختیاری ادرار بعد از زایمان بیش از 6 ماه به طول بینجامد و فعالیت های روزمره فرد را مختل کند نیاز به مراجعه به پزشک است. همچنین با مشاهده علائم بی اختیاری ادرار و نشانه های همچون احساس درد، خونریزی و سوزش هنگام دفع ادرار، افزایش شدت بی اختیاری ادرار، بهبود نیافتن بی اختیاری ادرار با گذشت چند هفته و عفونت مجاری ادراری لازم است فورا به پزشک مراجعه نمایید.
جمعبندی
بی اختیاری ادرار یکی از عوارض طبیعی و رایج بعد از زایمان است که معمولا موقتی است و به تدریج بهبود مییابد. بی اختیاری ادرار بعد از زایمان انواع مختلفی دارد و به دلایل گوناگونی رخ میدهد. برای درمان بی اختیاری ادرار پس از زایمان میتوان از روشهای مختلفی همچون تمرینات تقویتی کف لگن و مثانه، اصلاح سبک زندگی، درمانهای فیزیوتراپی، دارو و هورمون درمانی و در موارد شدید جراحی بهره برد. در صورتی که بی اختیاری ادرار بعد از زایمان ظرف مدت 6 ماه بهبود نیابد و یا با علائم هشداردهنده همراه باشد لازم است به سرعت برای ارزیابی و درمان به پزشک مراجعه نمایید.
آیا تکرر ادرار بعد از زایمان طبیعی عادی است؟
بله؛ به دلیل تولد نوزاد، توانایی کنترل کامل دفع ادرار برای برخی از بانوان از دست میرود. دلیل این عارضه عواملی مانند ضعیف شدن یا کشیدگی عضلات کف لگن، تغییرات هورمونی و فشارهای ایجادشده در دوران بارداری و فرآیند زایمان میباشد. این اتفاق برای اکثر بانوانی رخ میدهد که به صورت طبیعی زایمان میکنند.
آیا بعد از زایمان طبیعی ممکن است ادرار نکنیم؟
در بیشتر مواقع این مشکل کاملا موقتی است و با بهبود شرایط بدن برطرف خواهد شد. هنگامی که عدم توانایی در ادرار کردن ادامه دار شود، باید به پزشک متخصص مراجعه کنید.
