بیاختیاری ادرار یکی از مشکلات شایع دستگاه ادراری است و کیفیت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار میدهد. این مشکل اغلب در سنین بزرگسالی اتفاق میافتد، اما در مواردی برای افرادی با سن پایین هم مشاهده شده است. در این مقاله از سایت دکتر شراره مقصودی به صورت کامل توضیح میدهیم که بیاختیاری ادرار چیست و چه عواملی باعث به وجود آمدن آن میشوند.
بی اختیاری ادرار چیست؟ چرا اتفاق میافتد؟
بیاختیاری ادرار به وضعیتی گفته میشود که در آن فرد توانایی کنترل ادرار خود را از دست میدهد. این مشکل میتواند بهصورت خفیف (مثلا چند قطره نشت ادرار در زمان سرفه یا عطسه) یا شدید (تخلیه کامل مثانه بدون کنترل) رخ دهد. در اغلب موارد بیاختیاری ادرار به دلیل ضعیف بودن عضلات لگن، بروز عفونتهای اداری، تغییرات هورمونی، مشکلات عصبی یا ابتلا به برخی از بیماریهای مزمن اتفاق میافتد.
انواع بی اختیاری ادرار
بیاختیاری ادرار چند نوع مختلف دارد که هر کدام در موقعیتی خاص ایجاد میشوند. در جدول زیر مقایسه کاملی از انواع بیاختیاری ادرار را مشاهده میکنید:
| نوع بی اختیاری ادرار | دلیل و حالت بروز |
| بی اختیاری استرسی | نشت ادرار هنگام سرفه، خنده، عطسه یا بلند کردن اجسام سنگین |
| بی اختیاری فوریتی | احساس ناگهانی و شدید ادرار |
| بی اختیاری سرریز | نشت مداوم ادرار به دلیل تخلیه نشدن کامل مثانه |
| بی اختیاری عملکردی | نشت ادرار به دلیل مشکلات جسمی یا ذهنی |
| بی اختیاری مختلط | ترکیبی از یک تا دو نوع بی اختیاری ادراری |
1. بی اختیاری ادرار استرسی
بیاختیاری ادرار استرسی معمولا در اثر فشار ناگهانی به مثانه رخ میدهد. اگر هنگام عطسه، سرفه، خنده یا برداشتن اجسام نسبتا سنگین دچار نشت ادرار میشوید، احتمالا به این نوع بیاختیاری مبتلا هستید. معمولا بیاختیاری ادرار استرسی به دلیل ضعیف بودن عضلات لگن اتفاق میافتد.
2. بی اختیاری ادرار فوریتی
در این نوع بیاختیاری ادرار، فرد ناگهان احساس دفع ادرار میکند و در بیشتر مواقع قبل از رسیدن به دستشویی، نشت ادرار رخ میدهد. این مشکل در اثر تحریک مثانه یا بروز اختلالات عصبی ایجاد میشود.
3. بیاختیاری ادرار عملکردی
برخی از افراد به دلیل بروز مشکلات جسمی یا ذهنی مانند آرتروز، آلزایمر و… نمیتوانند در زمان مناسب به دستشویی برسند و قبل از رسیدن به آن، نشت ادرار را تجربه میکنند. این نوع نشت ادرار، بیاختیاری عملکردی نام دارد.
4. بی اختیاری ادرار سرریزی
افرادی که به بیاختیاری ادرار سرریزی مبتلا هستند، معمولا همیشه احساس میکنند که مثانه آنها پر است، به همین دلیل ادرار به صورت مداوم یا قطره قطره از آن نشت میکند. این مشکل در آقایان شایعتر است و به دلیل بزرگ شدن پروستات رخ میدهد. اما در بانوان هم به دلیل انسداد مجاری ادراری یا مشکلات عصبی اتفاق میافتد.
5. بی اختیاری ادرار مختلط
بیاختیاری ادرار مختلط ترکیب چند نوع بیاختیاری با هم است. به عنوان مثال اگر هنگام عطسه و سرفه دچار نشت ادرار میشوید و همیشه احساس پر بودن مثانه را دارید، به بیاختیاری ادرار ترکیبی یا مختلط دچار هستید.
علائم بی اختیاری ادرار
حالا که متوجه شدید بیاختیاری ادرار چیست و چرا اتفاق میافتد، باید با علائم بی اختیاری ادرار نیز آشنا شوید. شناخت علائم و تشخیص به موقع آنها، اصلیترین راه برای درمان سریع است:
• نشت غیر ارادی ادرار در هنگام فعالیتهای مختلف
• احساس تکرر ادرار در طول روز و شب
• خروج قطرهای ادرار از مثانه
• احساس عدم تخلیه کامل ادرار
• شب ادراری
علت بی اختیاری ادرار در زنان
بیاختیاری ادرار در بانوان میتواند به دلایل مختلفی مانند افزایش سن، چاقی، مصرف داروهای هورمونی، کشیدن سیگار و ضعیف شدن عضلات لگن مرتبط باشد. اصلاح سبک زندگی، مصرف دارو و در برخی از موارد، جراحی رفع انسداد مثانه میتواند بیاختیاری را درمان کند.
علت بیاختیاری ادرار بعد از زایمان و یائسگی
زایمان طبیعی ممکن است باعث ضعیف شدن عضلات کنترل مثانه شود و به اعصاب و بافتهای حمایتی بدن زن آسیب برساند. این وضعیت میتواند منجر به مشکلاتی نظیر بیاختیاری ادرار شود. یائسگی نیز میتواند با بیاختیاری ادرار همراه باشد؛ زیرا بدن زنان در این دوران استروژن کمتری تولید میکند. این هورمون در سالم نگه داشتن مخاط مثانه و مجرای ادرار موثر است و کمبود آن به بیاختیاری ادرار کمک میکند.
علت بیاختیاری ادرار در مردان
بیاختیاری ادرار در مردان کمتر شایع است. این مشکل در مردان میتواند به دلایل مختلفی مانند مشکلات عصبی مانند ابتلا به بیماری ام اس، مصرف داروها، مصرف الکل و مواد مخدر و بیماریهای مربوط به پروستات رخ دهد.
نقش بزرگی پروستات در بی اختیاری ادرار در مردان
امروزه بیشتر از نیمی از مردان بزرگسال (بالای 50 سال) دچار بزرگی پروستات میشوند. این عارضه میتواند منجر به تنگ شدن مجاری ادرار و محبوس شدن ادرار در مثانه شود. در نتیجه نشت مداوم ادرار و بیاختیاری آن از جمله عوارض بزرگ شدن پروستات در مردان است.
چه عواملی باعث افزایش بی اختیاری ادرار میشود؟
عوامل زیر خطر ابتلا به بیاختیاری ادرار را افزایش میدهند:
سن: با افزایش سن، خطر ابتلا به این بیماری بیشتر میشود.
اضافه وزن: اضافه وزن فشار بیشتری بر مثانه و عضلات اطراف آن وارد میکند و منجر به تضعیف این عضلات میشود. در نتیجه، ممکن است در هنگام سرفه یا عطسه، ادرار نشت کند.
سابقه خانوادگی: سابقه خانوادگی میتواند احتمال ابتلا به بیاختیاری ادرار را افزایش دهد. علاوه بر این، ابتلا به برخی بیماریهای ارثی مانند دیابت یا اختلالات عصبی نیز از عوامل زمینهساز این عارضه هستند.
مصرف دخانیات: سیگار و سایر دخانیات احتمال ابتلا به این بیماری را بیشتر میکنند.
روشهای تشخیص بی اختیاری ادرار
تشخیص بیاختیاری ادرار توسط پزشک و با انجام آزمایشات و معاینات بالینی انجام میشود. بهطورکلی روشهای تشخیص این بیماری به شرح زیر هستند:
• مانومتری مثانه
• آزمایش استرس مثانه
• آزمایشهای عملکرد مثانه
• بررسی علائم، زمان شروع و شدت بیاختیاری
• کشت ادرار برای شناسایی عفونتهای احتمالی
• معاینه فیزیکی عضلات لگنی و سلامت مثانه
• بررسی عفونت یا خون در ادرار
روشهای درمان بی اختیاری ادرار
برای درمان بیاختیاری ادرار روشهای مختلفی وجود دارد که بسته به نوع و شدت بیماری انتخاب میشوند. اصلاح سبک زندگی، ترک سیگار، انجام ورزشهای تقویت لگن، مصرف دارو، لیزر درمانی، جراحی و درمان مشکلات پروستات در مردان از جمله روشهای رایج درمان بیاختیاری ادرار هستند.
جمع بندی
بیاختیاری ادرار یکی از مشکلات رایج است که بیشتر در سنین میانسالی رخ میدهد. این مشکل میتواند باعث خجالت فرد شده و کیفیت زندگی را تحتتاثیر قرار دهد. در این مقاله به صورت کامل بیان کردیم که بیاختیاری ادراری چیست و چه علائمی دارد. همچنین درباره روشهای درمان آن صحبت کردیم.
اگر بیاختیاری ادرار ناشی از افتادگی مثانه یا مشکلات رحم باشد، مراجعه به متخصص زنان و زایمان بهترین گزینه است. ما در کلینیک دکتر شراره مقصودی، پس از ارزیابی کامل و انجام آزمایشات، مناسبترین و سریعترین راه درمان بی اختیاری ادرار را به شما پیشنهاد میدهیم. برای رزرو نوبت با ما تماس بگیرید.
سوالات متداول
برای درمان بی اختیاری ادرار باید به چه متخصصی مراجعه کنیم؟
برای درمان بی اختیاری ادرار بسته به شدت و نوع بیماری میتوانید به پزشک عمومی، متخصص زنان یا در موارد شدید به متخصص عفونت مجاری ادراری (UTI) مراجعه کنید.
آیا بی اختیاری ادرار بعد از زایمان برطرف میشود؟
بله، بی اختیاری ادرار پس از زایمان مشکلی موقتی است و معمولا پس از چند هفته از بین میرود.
