بی اختیاری ادرار در بارداری مشکلی است که بسیاری از زنان در دوران حاملگی آن را تجربه میکنند. این مشکل شایع معمولا در سه ماهه دوم و سوم و با نشت ناخواسته ادرار در زمان عطسه، سرفه یا حتی خندیدن خود را نشان میدهد و گاهی تا حد احساس ناگهانی دفع ادرار پیش میرود. این وضعیت با اینکه خطر خاصی ندارد و یک عارضه موقت است؛ اما میتواند زندگی روزمره مادر را تحتالشعاع قرار دهد و باعث نگرانی، کاهش اعتماد به نفس و افت کیفیت زندگی او شود.
به همین دلیل آگاه بودن از دلایل، راههای تشخیص و روشهای درمان این عارضه حائز اهمیت است و به زنان باردار کمک میکند تا با آرامش بیشتری این دوره را پشت سر بگذارند. ما در این مقاله از دکتر شراره مقصودی به طور علمی مسئله بی اختیاری ادرار در بارداری را بررسی میکنیم و به ارائه روشهای درمان و پیشگیری از آن خواهیم پرداخت.
بی اختیاری ادرار در بارداری چیست؟
به خروج و دفع غیرارادی و کنترلنشده ادرار در دوران حاملگی، بی اختیاری ادرار در بارداری گفته میشود. بی اختیاری ادرار معمولا وقتی اتفاق میافتد که عضلات ناحیه کف لگن و اسفنکترهای مثانه دیگر قادر نباشند که فشار وارد شده به مثانه را به درستی کنترل کنند. در دوران حاملگی به دلیل تغییرات هورمونی (افزایش پروژسترون) و مهمتر از آن فشار وزن جنین بر مثانه، احتمال بروز این حالت بیشتر میشود؛ اما معمولا موقتی است و بعد از وضع حمل مشکل کاملا برطرف میشود.
آیا بی اختیاری ادرار در بارداری طبیعی است؟
بله. بی اختیاری ادرار در بارداری یک عارضه کاملا طبیعی و تا حد زیادی شایع است. طبق آمارهای رسمیای که هرساله در پژوهشها منتشر میشوند، زنان باردار زیادی درجات مختلفی را از بی اختیاری در ادرار تجربه میکنند. این وضعیت به خصوص در ماههای پایانی و سه ماهه دوم و سوم بیشتر است؛ زیرا وزن جنین در این دوران افزایش پیدا میکند و فشار وارده به مثانه نیز بیشتر میشود. با این وجود باید توجه داشته باشید که طبیعی بودن این حالت به این معنا نیست که میتوان آن را نادیده گرفت و به آن بیتوجهی کرد. اگر علائم شدت پیدا کنند یا دفع ناگهانی ادرار همراه با درد و سوزش باشد، حتما باید با پزشک و متخصص زنان و زایمان مشورت کرد.
بیشتر بخوانید: بی اختیاری ادرار بعد از زایمان چیست؟
آیا بیاختیاری ادرار پس از زایمان برطرف میشود؟
بله. در بسیاری از موارد بی اختیاری ادرار بعد از زایمان به تدریج برطرف میشود؛ زیرا فشار وارده بر رحم، از روی آن برداشته میشود و عضلات کف لگن به مرور به حالت طبیعی خود باز میگردند؛ پس میتوانند ادرار را کنترل کنند؛ اما این روند تا حد زیادی بستگی به انجام تمرینات و رعایت نکات مربوط به سبک زندگی دارد. اما برای درمان قطعی بی اختیاری ادرار در زنان میتوانید به دکتر شراره مقصودی، بهترین متخصص زنان و زایمان در تهران مراجعه کنید.
آیا پس از زایمان همچنان بیاختیاری ادرار خواهم داشت؟
در برخی موارد ممکن است حالت بی اختیاری ادرار پس از زایمان نیز ادامهدار شود؛ اما این موضوع چندان رایج نیست و بیشتر برای زنانی اتفاق میافتد که زایمان طبیعی خیلی سختی داشتهاند یا دچار پارگی شدید پرینه و ضعف قبلی عضلات لگن بودهاند.
بی اختیاری ادرار در بارداری تا چه زمانی ادامه پیدا میکند؟
مدت بی اختیاری ادرار به شرایط مادر بستگی دارد؛ اما به طور معمولا تا چند هفته پس از زایمان از بین میرود.
انواع بی اختیاری ادرار در بارداری
بی اختیاری ادرار در بارداری انواع مختلفی دارد که هر کدام از آنها همراه با علائمی خاصی بروز پیدا میکنند و دلیل متفاوتی دارند. برای این که بتوانیم مسیر درمان و کنترل این عارضه را شروع کنیم، ابتدا باید ببینیم از کدام نوع است:
| نوع بیاختیاری | توضیح کوتاه | نشانهها و علائم |
|---|---|---|
| بیاختیاری استرسی | رایجترین نوع، دفع ادرار با افزایش فشار شکمی | نشت ادرار هنگام عطسه، سرفه یا خنده |
| بیاختیاری فوری (اورژانسی) | احساس ناگهانی و شدید دفع ادرار، بدون کنترل | نیاز فوری به سرویس بهداشتی، احساس عدم رسیدن به موقع |
| بیاختیاری مختلط | ترکیبی از استرسی و فوری | دفع ادرار هم با فشار و هم ناگهانی اتفاق میافتد |
بی اختیاری استرسی
بی اختیاری استرسی رایجترین نوع بی اختیاری ادرار در بارداری است. در این حالت وقتی فشار شکمی افزایش پیدا کند، ادرار ناخواسته دفع میشود یا نشت خواهد داشت. اگر زمان عطسه، سرفه یا خنده دچار دفع میشوید، احتمالا به این حالت دچار هستید.
بی اختیاری فوری یا اورژانسی
بی اختیاری فوری که به آن بی اختیاری اورژانسی نیز میگویند وقتی است که مادر ناگهان دچار احساس شدید دفع ادرار میشود و احساس میکند زمان لازم برای رسیدن به سرویس بهداشتی را ندارد.
بی اختیاری مختلط
بی اختیاری مختلط ترکیبی از دو حالت قبلی یعنی بی اختیاری استرسی و فوری است. در این حالت دفع ادرار هم با فشار و هم ناگهانی اتفاق میافتد.
شایع ترین نوع بی اختیاری ادرار در بارداری چیست؟
بی اختیاری استرسی شایعترین نوع بی اختیاری ادرار در بارداری است که به دلیل افزایش فشار رحم و ضعف عضلات کف لگن بروز پیدا میکند.
علت بی اختیاری ادرار در بارداری چیست؟
بی اختیاری ادرار در بارداری معمولا تنها به یک دلیل اتفاق نمیافتد و مجموعهای از عوامل فیزیولوژیک دوران حاملگی در آن دخیل هستند. در ادامه به بررسی شایعترین علل بی اختیاری ادرار در بارداری میپردازیم:
تغییرات هورمونی
تغییرات هورمونیای که در دوران بارداری اتفاق میافتد، مثل افزایش پروژسترون، گاهی باعث شل شدن عضلات و بافتهای حمایتی مثانه میشود.
افزایش فشار روی مثانه
با افزایش وزن جنین رحم نیز بزرگتر میشود و به همین دلیل مستقیما به مثانه فشار میآورد. این فشار باعث میشود ظرفیت نگهداری مثانه کمتر از قبل باشد.
ضعیف شدن عضلات کف لگن
عضلات کف لگن در دوران بارداری ضعیف میشوند و این موضوع کنترل ادرار را برای مادر دشوار میکند؛ زیرا این عضلات نقشی کلیدی در نگه داشتن ادرار دارند.
زایمان قبلی
اگر عضلات کف لگن هنوز از زایمانهای قبلی ترمیم نشده باشند، احتمال دچار شدن به بی اختیاری ادرار در بارداری افزایش پیدا خواهد کرد.
علائم بی اختیاری ادرار در بارداری چیست؟
علائم بی اختیاری ادرار در بارداری ممکن است از خفیف تا شدید متغیر باشد و این بستگی به شرایط خاص فرد دارد؛ اما مهمترین علائم عبارتند از:
خروج ناخواسته ادرار
نشت ناخواسته و غیرارادی ادرار شایعترین علامت این عارضه است. این اتفاق معمولا در هنگام انجام دادن فعالیتهای روزمره رخ میدهد.
تکرر ادرار
علاوه بر نشت ادرار که نشانه اصلی این عارضه محسوب میشود، ممکن است تکرر ادارار نیز برای فرد پیش بیاید. یعنی فرد حتی زمانی که مثانه پر نیست احساس نیاز به دفع ادرار دارد.
مقاله پیشهادی: درمان تکرر ادرار در زنان چگونه است؟
عفونت های دستگاه ادراری
متاسفانه یکی از علائم بی اختیاری ادرار در بارداری، عفونت دستگاه ادراری است. در واقع بی اختیاری ممکن است احتمال ابتلا به این عارضه را افزایش دهد. به همین دلیل اگر در هنگام دفع ادرار دچار سوزش یا درد بودید، حتما باید با پزشک متخصص خود مشورت کنید.
مقاله پیشنهادی: عفونت قارچی واژن چیست؟ + روشهای درمان آن
تفاوت بی اختیاری ادرار در بارداری و پارگی کیسه آب چیست؟
از آنجا که در بی اختیاری ادرار نیز دفع به صورت ناگهانی و بدون کنترل فرد اتفاق میافتد، خیلی از مادران جوان با این سوال مواجه هستند که فرق بیاختیاری ادرار در بارداری و پارگی کیسه آب چیست؟ این دو موضوع تفاوتهای بسیار مهمی دارند و فرد به خوبی خود متوجه فرق آنها خواهد شد. ادرار بوی مشخص دارد و به صورت متناوب نشت میکند؛ یعنی نشت آن پیوسته نیست؛ اما مایع آمنیوتیک بیرنگ و بدون بو است و مهمتر از آن، به طور مداوم و پیوسته نشت میکند؛ با این حال اگر شک داشتید باید حتما هرچه سریعتر به پزشک خود مراجعه نمایید.
بیشتر بخوانید: برای درمان بی اختیاری ادرار چی بخوریم؟
بی اختیاری در بارداری چگونه تشخیص داده میشود؟
بی اختیاری ادرار در بارداری در مرحله اول بر اساس شرح حالی که خود مادر ارائه میدهد تشخیص داده میشود و سپس معاینه و آزمایشهای لازم نیز انجام میشوند تا از طبیعی بودن شرایط اطمینان حاصل شود.
نمونه ادرار
وقتی با شکایت از بی اختیاری ادرار در بارداری به پزشک خود مراجعه نمایید، احتمالا اولین اقدام او تجویز آزمایش ادرار برای شماست. این آزمایش برای آن انجام میشود که احتمال عفونت دستگاه ادرار بررسی گردد.
سونوگرافی
یک اقدام مهم دیگر که باید برای تشخیص بی اختیاری صورت بگیرد، سونوگرافی است. در طی این سونوگرافی وضعیت مثانه و کلیهها بررسی میشوند تا پزشک مطمئن شود مشکلی وجود ندارد.
آزمایش بی اختیاری استرسی
آزمایش بی اختیاری استرسی یک آزمایش ساده است که در آن از مادر خواسته میشود در حالی که مثانهاش پر است سرفه کند تا ببینند دفع ادرار صورت میگیرد یا نه. این آزمایش برای این انجام میشود که ضعف عضلات کف لگن مورد بررسی قرار بگیرد.
سیستوسکوپی
سیتسکوپی یک روش آزمایش است که در آن یک لوله بسیار باریک مجهز به دوربین وارد مثانه میشود تا ساختار آن بررسی گردد. این آزمایش به ندرت در دوران بارداری انجام میشود و تنها در موارد خاص مثل مشاهده خون در ادرار کاربرد دارد.
اورودینامیک
تست اورودینامیک نیز به ندرت در زمان بارداری تجویز میشود. این تست عملکرد مثانه و مجرای ادرار را به طور دقیق ارزیابی میکند.
روش های درمانی بی اختیاری ادراری در بارداری
از آنجا که دوران بارداری دوران حساسی است، معمولا درمان بی اختیاری ادرار در بارداری نیز کاملا غیرتهاجمی و محافظهکارانه انجام میشود و طی آن تلاش میشود تا سلامت مادر و کودک هر دو در نظر گرفته شود. روشهای درمان بیاختیاری ادرار در بارداری باید بر اساس شدت علائم و شرایط مادر انتخاب شوند. گاهی ممکن است پزشک صلاح بداند درمان دارویی را پیش بگیرد و گاهی به جای درمان روی کنترل مشکل تمرکز کند.
رفتار درمانی
رفتار درمانی بر این تمرکز دارد که عادت رفتاری را جایگزین کند. مثلا در این روش به مادر توصیه میشود که هر 2 الی 3 حتی اگر احساس دفع ندارد ساعت به طور منظم به سرویس بهداشتی برود.
درمان بی اختیاری ادرار در بارداری با ورزشهای کگل
گفتیم که گاهی بی اختیاری ادرار در بارداری در اثر ضعف عضلات لگن است. ورزشهای کگل این عضلات را تقویت میکنند. برای انجام این تمرینات باید عضلاتی را که هنگام قطع ادرار منقبض میکنید، روزانه چندبار و هر بار چند ثانیه منقبض و سپس رها کنید.
درمان دارویی
اگر علائم خیلی شدید باشد، ممکن است پزشک داروهایی تجویز کند تا انقباضات غیرطبیعی مثانه کاهش یابد.
درمان نشت ادرار در دوران بارداری معمولاً با اصلاح سبک زندگی و تمرینات مناسب کف لگن آغاز میشود؛ اما روش درمان باید با توجه به نوع و شدت علائم انتخاب شود. برای آشنایی بیشتر، راهنمای درمان بی اختیاری ادرار در زنان را مطالعه کنید.
پیشگیری از بی اختیاری ادرار در دوران بارداری
اگر هنوز به این عارضه مبتلا نشدهاید، با رعایت برخی نکات میتوانید از بروز آن جلوگیری نمایید. اولین نکته مهم این است وزن خود را پایش کنید و تلاش کنید که در محدوده وزن طبیعی باقی بمانید. علاوهبراین انجام ورزشهای کگل به صورت منظم نیز میتواند کمک کند که از ضعف عضلات کف لگن دور بماند. همچنین لازم است به اندازه کافی فیبر دریافت کنید تا دچار یبوست نشوید؛ زیرا یبوست ممکن است شرایط ابتلا را فراهم کند.
مقاله پیشنهادی: آموزش مرحله به مرحله ورزش کگل برای بی اختیاری ادرار زنان
چه زمانی برای درمان بی اختیاری ادراری به پزشک مراجعه کنیم؟
به طور کلی بهتر است در دوران بارداری تا حد امکان با پزشک خود در ارتباط باشید؛ اما در صورت احساس سوزش و درد در هنگام ادرار یا ادامه دار شدن مشکل حتی بعد از زایمان لازم است حتما به پزشک مراجعه کنید. اگر در غرب تهران سکونت دارید و به دنبال درمان قطعی بی اختیاری ادرار هستید، میتوانید به بهترین متخصص زنان بیمارستان تریتا، دکتر شراره مقصودی مراجعه کندی و مشاوره تخصصی دریافت کنید.
مدیریت بی اختیاری ادرار در دوران بارداری
همانطور که پیشتر اشاره شد، در بسیاری از موارد ممکن است پزشک صلاح بداند که شرایط را مدیریت کند و راهکار درمانی خاصی پیشنهاد ندهد. زیرا این یک وضعیت موقت و بیخطر است. در این شرایط مادر میتواند از پدهای بهداشتی برای فعالیتهای روزمره استفاده کند و با تمرینات کگل تا حدی شدت مشکل را کاهش دهد.
جمع بندی و سوالات متداول
بی اختیاری ادرار در بارداری یک مشکل رایج است که معمولا به عنوان یک وضعیت موقتی و قابل کنترل شناخته میشود. این عارضه عموما به دلیل تغییرات هورمونی در این دوره و ضعف عضلات لگن رخ میدهد و بعد از زایمان به مرور رفع میشود، با این حال اگر در هنگام دفع احساس سوزش و درد دارید، لازم است که حتما با پزشک خود مشورت کنید. بی اختیاری ادرار انواع مختلفی دارد و لازم است برای درمان آن ابتدا نوع آن را مشخص کرد. در مجموع اگر باردار هستید و به این شرایط دچارید، نگران نباشید؛ زیرا مادران زیاد دیگری نیز همین مشکل را تجربه میکنند و این یک عارضه نسبتا طبیعی به حساب میآید.
بی اختیاری ادرار نشانه چیست؟
بی اختیاری ادرار معمولاً نشانه ضعف عضلات کف لگن، مشکلات مثانه، تغییرات هورمونی بعد از یائسگی، یا عوارض زایمانهای متعدد است.
آیا بی اختیاری ادرار نشانه بارداری است؟
بی اختیاری ادرار معمولاً نشانه اولیه بارداری نیست، اما تکرر ادرار یکی از علائم زودرس بارداری است. نشت ادرار بیشتر در سه ماهه دوم و سوم به دلیل فشار جنین و تغییرات هورمونی رخ میدهد و اغلب موقتی است و بعد از زایمان برطرف میشود.
